این مطلب احتمالاً کمی طولانی‌تر از یک نوشته وبلاگی است. در عین حال گمان می‌کنم پرداختن به موضوعی به اسم فیلترینگ که اخیراً مسؤولانی برای پاسخگویی پیدا کرده است، آن قدر مهم باشد که این نوشته را تا آخر بخوانیم و درباره‌اش بحث کنیم.
نرم‌افزار فیلترینگ هوشمندی که این روزها سایت‌ها را مسدود می‌کند در درون خود روبات‌های نرم‌افزاری دارد که ملاک‌های جالبی را برای انسداد ارائه می‌دهند.
در همین زمینه کارشناس فنی شرکت ارتباطات نوین در گفتگو با خبرگزاری مهر گفته است [+]: «لینک دادن به سایت‌های ممنوع موجب فیلترینگ می‌شود». حمید پرویزی گفت: «در برخی موارد حتی وجود یک لینک هم ممکن است دردسرساز باشد و موجب مسدود شدن سایتی شود. به این ترتیب افراد باید در قبال لینک‌هایی که قرار می‌دهند جوابگو باشند».
این کارشناس به مردم توصیه کرد: صاحبان سایت‌ها و وبلاگ‌ها نباید به سایت‌هایی که قبلا فیلتر شده‌اند لینک بدهند.
واقعاً چرا مردم نباید بتوانند به سایت‌هایی که قبلاً فیلتر شده است لینک بدهند؟
آقای پرویزی جواب می‌دهد: «مردم می‌پرسند چرا نباید این کار را بکنند و می‌گویند چه اهمیتی دارد که به سایتی که فیلتر شده است لینک بدهند، در حالی که باید بدانند ما از تکنیک فنی خاصی در تشخیص سایت‌های غیراخلاقی و آن سایت‌هایی که باید بسته شوند استفاده می‌کنیم».
او در ادامه شیوه فیلترینگ را توضیح می‌دهند در حالی که هنوز به سؤال فوق پاسخی نداده‌اند.

شیوه فیلترینگ ربات‌ها
«مثلاً ربات فیلترینگ سایتی را می‌خواند و کلمات غیراخلاقی را که در آن وجود دارد گرید (طبقه بندی) می‌کند. در این میان به خاطر شباهت لفظی هم ممکن است برخی کلمات مانند «پلاستیک» هم علامت‌گذاری شود. این سری کلمات اگر از یک حدی در سایت بیشتر باشد آن سایت علامت‌گذاری می‌شود. اگر کلمات مورد نظر ربات فیلترینگ در زیر تصاویر و یا عنوان مطالب وجود داشته باشد با تکنیک‌هایی که این ربات دارد شناسایی می‌شود. این سایت پنجاه درصد نمره منفی کسب می‌کند؛ البته بلوکه نمی‌شود بلکه علامت گذاری می‌شود. در اینجا ما مرحله سنجشی داریم که طی آن لینک‌های داده شده به سایت‌های فیلتر شده را بررسی می‌کنیم که این کار هم از سوی ربات صورت می‌گیرد. وقتی سایتی مریض باشد به سایت‌های مشابه خود لینک می‌دهد و ربات بعد از خواندن این لینک‌ها سایت را مسدود می‌کند. ما از این طریق تشخیص می‌دهیم چه سایتی مسأله‌دار است. از طرفی دیگر مردم وارد سایت‌هایی که اعلام می‌کند حاوی مطالب برای مخاطب «18+» است نمی‌شوند. ما از این طریق می‌خواهیم مشترک خانگی را که در اینترنت دچار سردرگمی می‌شود از این مشکلات رها کنیم».
برای چنین روشی احتمال اشتباه‌های زیادی هست. در واقع مشکل در شیوه نگرش به سایت‌هاست. این که اگر سایتی به سایتی که قبلاً فیلتر شده و به نظر دوستان «مریض» می‌رسد، خودش هم مریض است، بدترین شیوه نگرش به ارتباط میان سایت‌ها است. درست شبیه به این است که بگوییم هر فردی که دوستی مبتلا به ویروس ایدز دارد، خودش هم ایدز دارد! ضمن آن که مورد قبول نخواهد بود اگر تمام سایت‌های فیلترشده را سایت‌های +18 بدانیم. چه بسیار سایت‌ها و وبلاگ‌ها که به دلایلی دیگر فیلتر شده‌اند و حالا لینک دادن به نوشته‌ای از آنها حتی اگر به منظور انتقاد باشد، باعث مسدود شدن سایت ما شود. از طرف دیگر این شیوه باعث خواهد شد تا عده‌ای به خاطر جلوگیری از فیلترینگ، در لینک‌های مورد علاقه خود تغییر به وجود بیاورند و این یعنی اعمال نظر در سلیقه افراد جامعه و نوعی دخالت در حریم خصوصی آنها.
البته ادامه سخنان آقای پرویزی هم قابل تأمل است. او با پذیرش این نکته که درصد خطای این سیستم بسیار بالاست افزود: «برای قضاوت در مورد این سیستم باید از دید ماشین نگاه کنید. اگر هر کس دیگری هم مسؤول فیلترینگ شود ممکن است خطاهای خود را داشته باشد. افراد متخصصی در مورد این روش نظر داده‌اند. ما حتی اگر از آن طرف دنیا هم کسانی را برای این کار به ایران بیاوریم همین مشکلات را خواهیم داشت. این بالاترین حدی است که دانش فیلترینگ به آن رسیده است و شاید اگر گروه دیگری این کار را انجام دهد با روش دیگری عمل کند».
نکته این جا است که ماشین خود فکر نمی‌کند. این انسان‌ها هستند که به او یاد می‌دهند چگونه فکر کند. بنابر این قضاوت درباره عملکرد یک ماشین به قضاوت درباره عملکرد اندیشه‌ای که پشت سازنده آن بوده منجر خواهد شد. و نکته قابل تأمل دیگر استفاده از واژه «دانش فیلترینگ» است که بدون هیچ شرحی باید تولد این واژه را در فرهنگ لغات اینترنت تبریک گفت. البته ایشان در توضیح می‌گویند که ما تنها مجری سیاست‌ها هستیم. البته این کار ایرادهای زیادی دارد. زمانی که این کار را به ما سپردند حجم کار ما تا این اندازه نبود و ما ناچار از این هستیم که کار را به صورت مکانیزه انجام دهیم.
البته کارشناس فنی شرکت ارتباطات نوین با ارائه پیشنهاد به مردم، گفت: «اگر می‌خواهید به سایتی که قبلاً فیلتر شده است لینک بدهید آدرس صفحه مورد نظر را بعد از اسلش ( / ) قرار دهید». که ما چیزی از این روش نفهمیدیم!

یک وعده مثبت
البته در تمام این حرف‌ها تنها یک وعده‌ای مثبت به چشم می‌خورد. آقای پرویزی می‌گوید: «فیلترینگ اشتباه را اطلاع دهید تا پیگیری کنیم». حالا حداقل کاربران می‌دانند که موضوع فیلترینگ قابل پیگیری است. اما بحث‌های حقوقی مثل رفع فیلتر، ادعای خسارت در صورت فیلترینگ اشتباه و مواردی از این قبیل هنوز نامعلوم و نامشخص است. خبر بعدی هم یک نکته مثبت در خود دارد: «سامانه اطلاع‌رسانی فیلترینگ به زودی راه‌اندازی می‌شود» [+]. طبق این خبر محمد تشکری (کارشناس دفتر فیلترینگ شرکت مخابرات ایران)، می‌گوید که در تدارک طراحی پایگاهی برای اطلاع‌رسانی هستند تا از طریق آن اطلاعات مربوط به سایت‌های فیلترشده و سایت‌هایی که در مرز مسدود شدن قرار گرفته‌اند، اعلام شود. سایت‌ها و پایگاه‌هایی که از نظر کارشناسان این دفتر نمره منفی گرفته‌اند در این فهرست قرار خواهند گرفت و پس از آن فیلتر خواهند شد.
نکته مثبت در راه‌اندازی چنین سایتی این است که صاحبان وبلاگ‌ها و سایت‌ها ناگهان با صفحه مسدود روبه‌رو نخواهند شد و قبل از فیلترینگ، هشدار لازم را خواهند دید. البته شمکل لینک به سایت‌های غیرمجاز همچنان باقی است. محمد تشکری این نکته را یادآوری می‌کند: «کاربران اینترنت می‌توانند با مراجعه به این پایگاه، به طور روزآمد از آخرین اطلاعات مربوط به سایت‌های فیلترشده اطلاع پیدا کنند تا از این پس در وبلاگ یا سایت خود به این پایگاه‌های غیرمجاز لینک ندهند».

امکان رفع فیلتر
این کارشناس در ادامه وعده می‌دهد: «سایت‌های فیلترشده اگر مواردی را که گفته می‌شود رعایت کرده و نسبت به رفع ایراد موجود اقدام کنند، ظرف مدت 72 ساعت از لیست فیلترینگ خارج خواهند شد. در مورد سایت‌هایی که به اشتباه فیلتر شده است نیز ما ظرف مدت 48 ساعت اقدام خواهیم کرد».
پرسش: واقعاً قرار است دلیل مسدود شدن تمام سایت‌ها را بنویسند؟ مثلاً درباره بلاک شدن سایت فارسی بی‌بی‌سی چه چیزی قرار است نوشته شود؟
»